Pojęcia stosowane w opiniach

Słowniczek
pojęć i sformułowań spotykanych w opiniach i orzeczeniach
poradni psychologiczno – pedagogicznej
Opracowanie: Anna Kurańda-Korczyńska

Ocena rozwoju poznawczego

Funkcje poznawcze – zespół procesów, dzięki którym odbieramy informacje z otoczenia oraz zauważamy stosunki między nimi. Obejmują: pamięć, uwagę, wrażenia i spostrzeżenia wzrokowe, słuchowo-językowe, dotykowe, kinestetyczne, orientację w schemacie ciała i kierunkach w przestrzeni.

Inteligencja płynna – wrodzona, zdeterminowana biologicznie.

Inteligencja skrystalizowana – zdeterminowana doświadczeniem nabytym w toku rozwoju.

Rozumienie przestrzenne – obrazowe.

Zdolności wzrokowo – przestrzenne – zdolności oparte o umiejętności wytworzenia w umyśle reprezentacji umysłowej przedmiotu i dokonywania na wytworzonym modelu przekształceń przestrzennych a także rozumienia relacji „część – całość” spostrzeganego wzoru graficznego.

Uwaga selektywna - zdolność do świadomego kierowania uwagi na to, co istotne w danym momencie.

Trwałość uwagi – koncentracja uwagi na danej aktywności przez czas niezbędny do prawidłowego wykonania zadania. Jeżeli uwaga jest chwiejna, uczeń szybko się rozprasza i trudno jest mu skupić się na jakimś obiekcie, zjawisku, a jego działanie staje się mało skuteczne.

Rozumowanie pojęciowe – umiejętność klasyfikacji obiektów.

Poziom intelektualny (umysłowy) – ocena funkcjonowania podstawowych zdolności werbalnych (słowno-pojęciowych) oraz niewerbalnych (wykonawczych) dokonywana za pomocą standaryzowanych testów inteligencji.

Myślenie przez analogię – polega na formułowani wniosków na temat danej sytuacji na podstawie podobnej, znanej sytuacji, wyciąganiu wniosków z podobieństw między przedmiotami, sytuacjami.

Myślenie przyczynowo – skutkowe – umiejętność wskazywania następstw określonych sytuacji, wyszukiwania przyczyn pewnych stanów rzeczy, porządkowania zdarzeń, np. w układaniu historyjek obrazkowych.

Integracja percepcyjno-motoryczna – prawidłowy rozwój procesów poznawczych, współdziałający z czynnościami ruchowymi, np. przy pisaniu ze słuchu: uwaga, analiza i synteza wzrokowa i słuchowa oraz ruch ręki piszącej; prawidłowy przebieg czynności pisania i czytania możliwy jest dzięki prawidłowemu rozwojowi funkcji wzrokowych, słuchowych, językowych i ruchowych oraz ich prawidłowemu współdziałaniu.

Integracja sensoryczna – proces odbierania i przetwarzania przez układ nerwowy informacji ze wszystkich zmysłów (z ciała i środowiska) pozwalający na efektywne wykorzystanie ich np. podczas nauki, zabawy, czynności dnia codziennego, funkcjonowaniu społecznym.

Koordynacja wzrokowo-ruchowa – zharmonizowanie funkcji wzrokowych i ruchowych (manipulacyjnych), współpraca ręki i oka.

Tempo uczenia się wzrokowo – ruchowego – to prędkość, z jaką dziecko potrafi odtworzyć prezentowane wzory graficzne. Wymaga ona od dziecka sprawnego spostrzegania i zapamiętywania elementów graficznych, a następnie przetwarzania go na ruch ręki. W zadaniu mierzącym tempo uczenia się wzrokowo – ruchowego istotna jest również wytrzymałość dziecka oraz skupienie uwagi. Niskie tempo tej zdolności może oznaczać trudności w prawidłowym spostrzeganiu i zapamiętywaniu bodźców wzrokowych lub przełożenia bodźca na ruch ręki, trudności w skupieniu uwagi i męczliwość dziecka. Dobre tempo uczenia się wzrokowo – ruchowego pozwala przypuszczać, że dziecko będzie dobrze przyswajać to, co często odwzorowuje, np. przepisuje.

Pamięć mimowolna (mechaniczna) – zdolność do przyswajania wiedzy w sposób nieuświadomiony, mimowolny, bez celowego wysiłku.

Pamięć sekwencyjna – zdolność do przyswajania, utrwalania i przypominania sekwencji cyfr, nazw (np. pory roku, dni tygodnia).

Pamięć wzrokowa – zdolność do utrwalania i przypominania informacji podanej w formie wizualnej (czyli zapamiętywanie spostrzeżeń wzrokowych, zdolność do wzrokowego uczenia się) i dzięki temu przyswajania wiedzy.

Pamięć słuchowa – zdolność do utrwalania i przypominania informacji dźwiękowej (zapamiętywanie spostrzeżeń werbalnych i niewerbalnych, zdolność do uczenia się słuchowego) i dzięki temu przyswajania wiedzy.

Pamięć bezpośrednia – zdolność do zapamiętania i natychmiastowego odtworzenia spostrzeganego wzrokowo lub słuchowo materiału.

Pamięć fonologiczna – zdolność do zapamiętywania i prawidłowego odtwarzania kolejności głosek w wyrazach.

Pamięć operacyjna – zdolność do przyswajania, utrwalania i przypominania określonych operacji czy działań utrzymywanych w pamięci.

Pojemność pamięci – określa stosunek ilości zapamiętanych i prawidłowo odtworzonych informacji do ilości informacji podanych do zapamiętania.

Wierność pamięci (wzrokowej, słuchowej) – określa stopień identyczności informacji zapamiętanych z informacją podaną w formie werbalnej lub graficznej.

Gotowość pamięci – zdolność do szybkiego odtwarzania informacji zapamiętanych.

Rozwój psychoruchowy harmonijny – całość procesów psychicznych (intelektualnych, orientacyjno-poznawczych oraz motorycznych) rozwijających się w sposób harmonijny czyli tak, że nie stwierdza się większych odchyleń od poziomu typowego dla danego wieku życia.

Deficyty rozwojowe (inaczej parcjalne lub fragmentaryczne zaburzenia rozwoju psychomotorycznego, jeszcze inaczej: dysfunkcje) – opóźnienie rozwoju psychomotorycznego, wolniejsze tempo rozwoju określonych funkcji.

Ocena percepcji wzrokowej i funkcji wzrokowo - ruchowych

Percepcja wzrokowa – zdolność do rozpoznawania i różnicowania bodźców wzrokowych oraz umiejętność ich interpretowania.

Analiza i synteza wzrokowa – procesy dokonujące się na poziomie mózgowym obejmujące rozkładanie na części i scalanie materiału wzrokowego (obrazki, wyrazy) w celu budowania całości obrazu.

Zaburzenia percepcji wzrokowej – zaburzenia analizy i syntezy wzrokowej, zaburzenia spostrzegania i różnicowania kształtów, rejestracji położenia przestrzennego przedmiotów.

Zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowej - brak współdziałania i zharmonizowania funkcji wzrokowych i ruchowych – manipulacyjnych.

Tempo uczenia się wzrokowo-ruchowego – szybkość uczenia się pisania symboli graficznych, oparta na koordynacji oka i ręki, uzależniona od prawidłowego spostrzegania symboli, prawidłowej sprawności ruchowej rąk i silnej lateralizacji.

Zaburzenia orientacji przestrzennej – brak lub nie w pełni wykształcona orientacja w prawej lewej stronie ciała oraz w kierunkach przestrzeni.

Ocena percepcji słuchowej i funkcji słuchowo-językowych

Funkcje słuchowo – językowe – zdolności odbioru dźwięków, ich rozpoznawania, różnicowania oraz interpretowania.

Analiza i synteza słuchowa– procesy dokonujące się na poziomie mózgowym obejmujące rozkładanie na części i scalanie materiału słuchowego (dźwięki, zdania, słowa) w celu budowania całości słowa.

Świadomość fonologiczna – zdolność do rozróżniania dźwięków różniących się jedynie poszczególnymi głoskami.

Percepcja słuchowa – zdolność do odbioru dźwięków, ich rozpoznawania i różnicowania oraz interpretowania przez odniesienie do poprzednich doświadczeń.

Zaburzenia słuchu fonemowego – trudności w postrzeganiu dźwięków mowy czyli w odróżnianiu głosek i różniących je cech dystynktywnych.

Zaburzenia umiejętności fonologicznych – trudności w operowaniu cząstkami fonologicznymi mowy, takimi jak głoski, sylaby, logatomy.

Umiejętności metafonologiczne – wykształcona świadomość dźwiękowych struktur mowy.

Niskie umiejętności metafonologiczne – brak lub słabo wykształcona świadomość dźwiękowych struktur mowy.

Bezpośrednia pamięć słuchowa – zdolność do natychmiastowego odtworzenia materiału słuchowego. Pamięć słuchową bezpośrednią (tzw. świeży ślad słuchowy) wykorzystujemy w pisaniu pod dyktando czy zapamiętywaniu szeregu liczb w odpowiednim szyku (powtarzając za kimś numer telefonu, podczas odpytywania z matematyki). Zdolność pamięci bezpośredniej jest ograniczona do kilkudziesięciu sekund, potem materiał utrwala się w pamięci długoterminowej lub ulega zapomnieniu.

Zaburzenia bezpośredniej pamięci słuchowej powodują, że uczeń ma trudność z zapamiętaniem dwóch poleceń jednocześnie, zapamiętaniem długich zdań i poprawnym ich zapisaniem podczas notowania wykładu na lekcji, ze zrozumieniem wypowiedzi w języku obcym, liczeniem w pamięci.

Krótkotrwała pamięć słuchowa – umiejętność odtworzenia materiału po krótkim czasie.

Mowa czynna – zdolność generowania wypowiedzi.

Mowa bierna – zdolność rozumienia mowy.

Integracja wzrokowo – słuchowa i wydobywanie informacji z długoterminowej pamięci werbalnej – zdolność do nadawania znaczenia wzrokowemu obrazowi znaku.

Pseudosłowa (materiał nielogiczny)– wyrazy sztucznie utworzone, z którymi uczeń spotyka się po raz pierwszy.